Halabja en Ahmed Awa

Om half 9 zitten we op ‘nieuwjaarsochtend’ weer in de bus voor een dagtrip naar het zuidoosten van Iraaks Koerdistan. We zijn niet de enigen die de stad Suleymania proberen te verlaten: er is al langzaamrijdend verkeer aan de rand van de stad. In de auto’s om ons heen zitten Koerden in hun feestkledij, hele families samengepakt in één auto. Ze gaan picknicken in de natuur. De straatverkopers spelen daar goed op in: langs de kant van de weg zijn watermeloenen te koop, flessen water, ijsblokken om alles fris te houden, houtskool voor de barbecue en zelfs levende schapen.

Watermeloen te koop langs de snelweg
Watermeloen te koop langs de snelweg

Gelukkig gaat de lange rij auto’s een andere kant op dan wij. Wij gaan naar Halabja, een stad die tijdens de oorlog tussen Iran en Irak in 1988 met gifgas is gebombardeerd door de troepen van Saddam Hoessein. Het is bijna twee uur rijden naar deze uithoek van het land. Die ligging is hen ook noodlottig geworden: tijdens de oorlog hadden de Iraanse troepen Halabja bereikt, en ze spanden samen met de lokale Koerden.

Er vielen 5000 doden door de gifgasaanval in Halabja, de grootste aanval met gas na de Tweede Wereldoorlog maar niet de enige tegen de Koerden in Irak. In de stad is een monument annex museum ter nagedachtenis aan die dag gebouwd. We bekijken het samen met een lokale gids. Er zijn ook andere bezoekers aanwezig. Zo spreekt een uitstekend Engels sprekend meisje uit Iran me aan. Iraanse troepen hebben een bijzondere rol gespeeld bij de “ontdekking” van dit drama: zij vonden de slachtoffers, en maakten foto’s en videobeelden. Die zijn nu te zien in dit museum.

Monument van Halabja
Monument van Halabja

Het monument is vooral een plek ter nagedachtenis. Elk jaar op 16 maart (de dag waarop het gebeurde) komen mensen uit de buurt de overledenen herdenken. Iets soortgelijks ligt net buiten de stad: op de grote begraafplaats vind je massagraven met slachtoffers, en een herdenkingsplek met 5000 grafstenen met de namen erop.

Dit is de eerste begraafplaats die we deze reis van dichtbij zien. Ook de ‘gewone’ doden van Halabja worden hier begraven. Hun grafstenen zijn opvallend uitbundig versierd voor een islamitische begraafplaats. Velen hebben afbeeldingen van bloemen, en op eentje ontwaar ik een vlinder.

Kerkhof in Halabja
Kerkhof in Halabja

Het grote monument van Halabja is pas weer open na restauratie – een eerdere versie is in 2006 door de lokale bevolking in brand gestoken, omdat ze vonden dat er goede sier met hun leed werd gemaakt terwijl de bewoners zelf geen enkele hulp hebben gekregen. Inmiddels is de situatie wel wat verbeterd, maar het is nog steeds een veel armere streek dan de rest van Koerdistan.

De teleurgestelde inwoners hebben hun toevlucht genomen tot het geloof. Zo religieus als hier hebben we het nog niet gezien tijdens deze reis: vanaf verschillende minaretten klinkt tegen elkaar in de oproep tot gebed. Bij de grote moskee is de preek tot buiten te horen. Alle winkels zijn dicht als we vrijdag rond lunchtijd door de stad lopen, de verkopers hebben een doek over hun waar gegooid en zijn gaan bidden. Alleen een jongen van een jaar of 12 ziet zijn kans, en gooit de groente- en fruitwinkel open voor verkoop aan de buitenlanders.

Centrum van Halabja, gesloten voor het vrijdaggebed
Centrum van Halabja, gesloten voor het vrijdaggebed

Vanuit Halabja rijden we richting de mooi besneeuwde bergtoppen aan de horizon. Het is het Zagros gebergte, dat de grens tussen Irak en Iran vormt. Dat levert mooie plaatjes op. We overvallen een schaapsherder die vanaf een heuveltje zijn schapen in de gaten aan het houden is. Schaapskuddes hebben we de afgelopen week vrij vaak gezien. Elke keer als je over het platteland rijdt zie je er eigenlijk wel meerdere.

Niet te missen schaapskudde voor de fotografen
Niet te missen schaapskudde voor de fotografen

De groene velden met de bergrug op de achtergrond zijn ook voor de Koerden idyllisch genoeg om hun nationale hobby uit te oefenen: picknicken. Her en der verspreid langs de weg en op het grasland zie je auto’s staan. Daarnaast zit op een kleed een grote familie zich te goed te doen aan de meegebrachte etenswaar. Je kunt je in Nederland niet voorstellen dat je zomaar ergens in een weiland gaat staan, maar veel landbouw is er hier toch al niet dus er is ruimte genoeg.

Picknicken op z'n Koerdisch
Picknicken op z’n Koerdisch

Wij rijden verder door, de bergen in. We gaan naar de watervallen van Ahmed Awa, op 5 kilometer van de Iraanse grens. De omgeving van Ahmed Awa ziet er nu zo onschuldig uit, toch is er ook hier een paar jaar geleden iets verontrustends gebeurt. Drie Amerikaanse toeristen zijn in 2009 door Iraanse grenstroepen gevangen genomen, en ruim één  jaar (de vrouw) c.q. twee jaar (de twee mannen) vastgehouden in Teheran. De drie waren boven de waterval van Ahmed Awa aan een lange bergwandeling begonnen.

Het is een heel vreemd verhaal – zelfs lokalen lopen hier niet zonder een gids door de bergen, er liggen landmijnen en iedereen weet dat je hier in grensgebied zit. Alleen smokkelaars gaan wel eens de grens over, maar het is nog uren lopen.  De drie hebben onlangs (maart 2014) een boek geschreven geschreven, waarin ze beweren dat ze geen idee hadden dat ze zelfs maar in de buurt van Iran waren. CIA-agenten of supernaïef?

En nog een pittoreske fotostop
En nog een pittoreske fotostop

Op het parkeerterrein onderaan de berg van Ahmed Awa stappen we over van de bus in een jeep.  Je moet namelijk het laatste stuk steil omhoog de berg op tot bij de plek waar de watervallen zijn. Er blijken 9 Nederlanders in één jeep te passen, ondanks hun afmetingen.

Op deze feestdag is het ook hier natuurlijk druk met picknickende families en groepen jongeren. Er zijn souvenirstalletjes en theetentjes langs het pad omhoog. Wij zoeken een rustig plekje op om onze meegebrachte lunch op te eten. Het blijft niet lang rustig, omdat er steeds mensen langskomen die met de buitenlanders op de foto willen.

Aankomst in Ahmed Awa
Aankomst in Ahmed Awa

Je zit hier natuurlijk op hoogte, en omdat het nog vroeg in het seizoen is buldert het water van de berghelling af naar beneden via een serie watervallen. Het is vandaag lekker zonnig weer en het is een heerlijke plek om een tijdje te vertoeven. ’s Zomers is het helemaal ideaal om verkoeling te zoeken als je in het hete laagland woont.

Ahmed Awa is populair bij zowel dagjesmensen uit Iran als uit Bagdad. Toch wel opvallend dat de oude rivalen zich nu vrolijk mengen onder de Koerden. Het is de meest ontspannen en zorgeloze streek in de regio, en je mag er dingen die je ‘thuis’ niet mag. Alcohol drinken bijvoorbeeld, en in korte broek lopen en meisjes kijken.

Bij één van de watervallen
Bij één van de watervallen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s